اختلال در راستای اندام تحتانی و روش‌های درمان آن

اختلال در راستای اندام تحتانی
اختلال در راستای اندام تحتانی
اختلال در راستای اندام تحتانی

همه پدرها و مادرها از زمانی که فرزندشان به دنیا می‌آید، و حتی قبل از آن، منتظر لحظه‌ای هستند که کودک دلبندشان روی پای خود ایستاده و راه برود.

بارها و بارها زمین بخورد و دوباره از اول شروع کند!

بدون شک همه والدین نهایت تلاش خود را می‌کنند تا اولین لحظه‌ی نوپا شدن کودک خود را از دست ندهند و دوربین به دست، در پی ثبت اولین لحظات شیرین و دل‌چسب قدم برداشتن‌های کوتاه و نامطمئن فرزندشان هستند.

واضح است که همه بچه‌ها در یک‌زمان معین شروع به راه رفتن نمی‌کنند.

اختلال در راستای اندام تحتانی
اختلال در راستای اندام تحتانی

درصدی از کودکان دچار اختلال در راستای اندام تحتانی هستند.

مشکلاتی مثل پاهای پرانتزی و یا پاهای ضربدری دارند.

وضعیتی که در درازمدت می‌تواند پای کودک را از شکل و حالت طبیعی خارج کند و راه رفتن او را با دشواری و درد همراه کند.

خوشبختانه این موضوع خیلی زود و به‌راحتی قابل‌تشخیص بوده و با روش‌های نسبتاً ساده و غیرتهاجمی رفع می‌شود.

وقتی می‌دانیم چنین مشکلاتی قابل‌حل است دلیلی ندارد که دچار اضطراب و نگرانی بشویم.

اما نکته مهم اینجاست که تا وقتی مشکلی کوچک است، به فکر حل آن باشیم!

 

انواع اختلال در راستای اندام تحتانی

انواع اختلال در راستای اندام تحتانی
انواع اختلال در راستای اندام تحتانی

 

۱- پای ضربدری(Genu valgum)

اختلال در راستای اندام تحتانی
پای ضربدری(genu valgum)

پای ضربدری اصلاحا به حالتی گفته می‌شود که به هنگام ایستادن زانوها به یکدیگر نزدیک شده و درعین‌حال، مچ‌ها از هم فاصله می‌گیرند.

در اصطلاح پزشکی، این حالت ژنووالگوم نام دارد.

 

۲- پای پرانتزی(Genu varum)

اختلال در راستای اندام تحتانی
پای پرانتزی(genu varum)

به حالتی از ایستادن که در آن زانوها از هم فاصله گرفته و مچ‌ها به هم می‌چسبد، پای پرانتزی گفته می‌شود.

در اصطلاح پزشکی، این حالت ژنو واروم نام دارد.

 

۳- چرخش پا به سمت داخل و یا خارج(torsion)

اختلال در راستای اندام تحتانی
اختلال در راستای اندام تحتانی

در این حالت زمانی که شخص به‌صورت مستقیم روبروی ما می‌ایستد و درواقع لگن او به‌طور مستقیم روبروی ما قرار دارد، اگرچه زانوی شخص به‌طور مستقیم در حالت جلو قرار دارد، ولی پایین و ساق پا به سمت داخل و یا بیرون می‌چرخد.

درنتیجه کف پای فرد نیز به سمت داخل و یا بیرون قرار می‌گیرد.

همین اتفاق می‌تواند روی تمامی نواحی پا ازجمله زانو و ران پا اتفاق افتاده و باعث چرخیدن کل پا به سمت بیرون شود(چارلی چاپلین).

 

عوامل چرخش پا

۱- چرخش پنجه پا (Metatarsus qdductus)

اختلال در راستای اندام تحتانی
چرخش پنجه پا و اختلال در راستای اندام تحتانی

یکی از عوامل اختلال در راستای اندام تحتانی و ایجاد چرخش پا به سمت داخل را می‌توان به چرخش پنجه پا، و یا به اصطلاح متاتارسوس ادکتوس (Metatarsus qdductus) نسبت داد.

این حالت مادرزادی بوده و اغلب تا سنین ۴ تا ۶ ماهگی بهبود می‌یابد.

معمولا در صورت عدم بهبود طی گذشت زمان پا را برای مدتی گچ گیری نموده و بدین ترتیب مشکل رفع می‌شود.

 

۲- چرخش ساق و اختلال در راستای اندام تحتانی

اختلال در راستای اندام تحتانی
چرخش ساق و اختلال در راستای اندام تحتانی

عامل دومی که می‌توان از دیگر موارد اختلال در راستای اندام تحتانی و چرخش پا به حساب آورد، چرخش ساق یا تورشن تیبیا (Tibial torsion) است.

این حالت نیز مادرزادی بوده در زمان جنینی پدید می‌آید.

رفع این مشکل معمولا تا سن دو سالگی و به طور خودبه‌خود اتفاق می‌افتد.

اگر درمان این حالت تا سن ۱۰ سالگی انجام نشود، برای حل آن باید به پزشک متخصص مراجعه نمود.

 

۳- اختلال در راستای اندام تحتانی از طریق چرخش ران

اختلال در راستای اندام تحتانی
نشستن به شکل W

در بسیاری از کودکان شاهد چرخش استخوان ران به سمت داخل هستیم.

این حالت در کودکانی که اغلب به هنگام نشستن به شکل W و یا اصطلاحاً قورباغه‌ای شکل می‌نشینند به‌وفور دیده می‌شود.

چراکه در صورت تداوم نشستن به این حالت، موجب می‌شود استخوان کشکک این کودکان تغییر فرم داده و به سمت داخل منحرف ‌شود.

این حالت عمدتاً تا سن ده‌ سالگی برطرف می‌شود و به حالت عادی برمی‌گردد.

اما در غیر این صورت و تداوم این مشکل، این حالت طبیعی نبوده و جهت مداوا باید به پزشک معالج مراجعه کرد.

 

کدام حالت از اختلال در اندام تحتانی شایعتر است؟

در هر جامعه‌ای بسته نوع فعالیت افراد آن منطقه ممکن است باعث ایجاد هریک از حالت‌های فوق شود.

به‌عنوان‌مثال در بین ایرانیان قدیم که عمدتاً به‌صورت دوزانو و یا چهارزانو روی زمین می‌نشستند، احتمالاً ژنو واروم و یا همان حالت پرانتزی، شیوع بیشتری داشته است.

اصولاً برای افرادی که در اثر افزایش سن، دچار ساییدگی مفصل و یا آرتروزهای شدید می‌شوند نیز همین حالت، یعنی پرانتزی شدن پاها اتفاق می‌افتد.

اگرچه عموماً پای ضربدری و پرانتزی از همان دوران کودکی بروز می‌کند اما در سنین نوجوانی و جوانی نیز به دلیل:

  • عدم رعایت اصول صحیح حرکتی
  • کمبود قدرت و توانایی عضلات داخل و خارج پا
  • عدم تعادل عضلانی
  • و یا استفاده از کفش‌های نامناسب

این موضوع می‌تواند تشدید شود.

حال سؤال اینجاست بروز این اختلال در راستای اندام تحتانی در دوران کودکی طبیعی است یا خیر؟

در بسیاری مواقع بروز برخی از اختلالات در بچه‌هایی که تازه به دنیا آمده‌اند و حدود شش ماه تا یک‌سال از تولد آن‌ها می‌گذرد، نگرانی‌هایی را در والدین ایجاد می‌کند که آیا این موضوع طبیعی است یا خیر.

برای پاسخ دادن به این سؤال، ابتدا مراحل تغییر زاویه اندام‌های تحتانی را بررسی می‌کنیم.

 

مراحل تغییر زاویه اندام‌های تحتانی در کودکان

یک نوزاد از زمانی که به دنیا می‌آید تا سن تقریباً دوسالگی دارای حالت پرانتزی است.

راه رفتن پرانتزی کودک در این محدوده سنی مشکلی نداشته و کاملاً طبیعی است.

این حالت در حدود دو الی سه‌سالگی تقریباً صاف‌ شده و شکل پای صاف را می‌توانیم در کودک مشاهده کنیم.

این نقطه(سه سالگی) می‌تواند آغاز ضربدری شدن پاها باشد.

اما همچنان جای نگرانی نیست!

زیرا این حالت تا سن ده‌سالگی طبیعی بوده و فرم پا دوباره به حالت عادی خود برمی‌گردد.

بنابراین اگر کودکتان در بازه ۵ الی ۱۰ سالگی دارای پاهای ضربدری بوده ولی هیچ‌گونه مشکلی در حرکات و فعالیت او دیده نمی‌شود، جای نگرانی نداشته و این حالت نیز طبیعی به‌حساب می‌آید.

اما در صورت مشاهده این اختلالات به شکل پای پرانتزی در این سنین غیرطبیعی بوده و والدین فرد باید در پی حل مشکل فرزند خود باشند.

بنابراین مثلاً اگر کودکی در سن ۱۲ سالگی دارای پای پرانتزی و یا ضربدری بود، این کودک حالت طبیعی نداشته و باید به پزشک مراجعه کند.

و یا اگر کودکی را در سن ۹ سالگی به‌صورت پرانتزی مشاهده کردیم نیز حالتی غیرطبیعی بوده و مشکل دارد.

درصورتی‌که اگر در همین سن ۹ سالگی، کودکمان دارای پای ضربدری باشد، حالتی طبیعی بوده و مشکلی وجود ندارد.

 

تشخیص اختلال در راستای اندام تحتانی

تشخیص از طریق چهره و ظاهر

تشخیص اختلال در راستای اندام تحتانی از روی ظاهر و با چشم، برای افراد با اندام نرمال تا حدی قابل حدس و پیش‌بینی است.

اما این‌گونه اختلالات در افراد چاق و دارای اضافه‌وزن، علی‌الخصوص افرادی که دارای ران چاقی هستند، به‌هیچ‌عنوان قابل‌تشخیص نیست.

زیرا همان‌طور که می‌دانید در این افراد با چسبیدن ران‌ها به همدیگر بین زانوها و مچ‌ها فاصله افتاده و امکان تشخیص ضربدری و پرانتزی بودن پا را از فرد می‌گیرد.

 

تشخیص اختلال در راستای اندام تحتانی به روش عکس برداری

اختلال در راستای اندام تحتانی
تشخیص اختلال در راستای اندام ‌تحتانی به روش عکس برداری

برای تشخیص دقیق و مطمئن  این اختلالات در افراد (مخصوصا افراد دارای اضافه‌وزن) از یک روش عکس‌برداری در رادیولوژی، موسوم به الایمنت ویو (alignment view) یا تری‌جوینت ویو(tree joint view) استفاده می‌شود.

نحوه عکس‌برداری به این روش به‌گونه‌ای است که استخوان‌های لگن، مچ و زانوها باهم و به‌صورت ایستاده (و بعضاً خوابیده) درون عکس مشخص می‌باشد.

با بررسی و تحلیل آن توسط پزشک متخصص می‌توان به نوع اختلال اندام تحتانی در افراد چاق پی برد.

البته سایر روش‌های عکس‌برداری با نام‌های اسکنوگرام(scanogram) و سی تی اسکنوگرام(CT scanogram) نیز در تشخیص اختلالات اندام‌ها کاربرد دارد.

اما برای شروع و بررسی موارد عادی همان الایمنت ویو(alignment view)  یا تری‌جوینت ویو(tree joint view) پاسخگو بوده و کافی است.

 

تشخیص اختلال در راستای اندام تحتانی کودکان

همانطور که بیان شد ایجاد فاصله بین پاهای کودکان تا حدی طبیعی است.

این فاصله تا مقدار ۱۰ سانتی‌متر در کودکان زیر ۴سال نرمال بوده و جای نگرانی نیست.

اما در حالت کلی در صورت مشاهده هریک از موارد زیر در کودکان بهتر است به پزشک ارتوپد مراجعه کرده و از سلامت اندام فرزند خود مطمئن شویم:

  • فاصله بین مچ‌های پا از ۱۰ سانتی‌متر بیشتر شود.
  • فاصله بین ساق‌های پا از ۱۰ سانتی‌متر بیشتر شود.
  • به هنگام ایستادن صاف، زاویه ایجاد شده بین دو ساق پا بیش از اندازه به چشم بیاید.
  • کودکتان دچار مشکلات حرکتی شده و یا از درد زانو رنج ببرد.
  • حالت راه رفتن کودکتان غیر نرمال و ناخوشایند باشد.

 

درمان

۱- استفاده از کفی، کفش و بریس (زانوبند)

اختلال در راستای اندام تحتانی
بریس (زانوبند)

به‌طورمعمول برای درمان اختلال در راستای اندام تحتانی ، از کفی‌های مخصوصی استفاده می‌شود که موجب می‌شود اندام‌ها با اعمال نیرو و زور، خودشان را تصحیح کنند.

گاهی اوقات نیز از کفش‌ها و بریس‌های (زانوبند) مخصوصی استفاده می‌شود که زانو و مچ پا را در زاویه درست خود نگه می‌دارد.

 

۲- ورزش و تمرینات اصلاحی

علاوه بر موارد فوق، ورزش‌های خاص و مناسبی نیز وجود دارند که با انجام و تمرین آن‌ها در بهبود وضعیت اختلال در راستای اندام تحتانی ، بسیار مؤثر و نتیجه بخش خواهند بود.

همچنین برخی ورزش‌ها و حرکات نیز وجود دارند که باید کودک را از انجام آن‌ها منع کرد تا از بدتر شدن وضعیت آن‌ها جلوگیری شود.

لازم به ذکر است که انجام حرکات نرمشی و تمرینی برای افرادی که از سن رشد خود عبور کرده‌اند، هیچ‌گونه تأثیری در برگشت‌پذیری و صاف شدن عضلات پا ندارد.

انجام چنین تمریناتی فقط در کاهش درد و یا پیشگیری از تشدید این عارضه مؤثر خواهد بود.

 

چه زمانی مجاز به عمل جراحی هستیم؟

لازم به ذکر است که اغلب روش‌های بیان‌شده تا زمانی جوابگو هستند که شخص از سن رشد خود عبور نکرده و مفاصل همچنان به رشد خود ادامه می‌دهند.

در غیر این صورت شخص یا باید با انجام عمل‌ جراحی وضعیت خود را بهبود بخشد و یا درد ناشی از زاویه مفاصل را تحمل و با آن مدارا کند.

معمولاً زمانی باید اقدام به عمل و جراحی پزشکی نمود که:

۱- فرد در حالت عادی، درون پا و عضلات خود احساس درد کند.

۲- اندام‌های او ضمن تحمل فشار بالا دچار تغییر شکل و تغییر حالت شدید شود.

بنابراین تنها توجیه مناسب برای انجام عمل جراحی، ایجاد اختلال در عملکرد فیزیکی فرد و داشتن درد درون عضلات می‌باشد.

توصیه می‌شود هیچ‌گاه به خاطر ظاهر و رسیدن به زیبایی، دست به عمل جراحی نزنید.

 

سه‌گام مؤثر برای پیشگیری از بروز اختلال در راستای اندام تحتانی

۱- وزن و تعادل

اختلال در راستای اندام تحتانی
کنترل وزن و پیشگیری از بروز اختلال در راستای اندام تحتانی

نداشتن وزن مناسب و تعادل وزنی در بزرگ‌سالی یکی از عوامل مهم بروز مشکل در پاهاست.

باید بدانید که هرچه عضلات پاها قوی‌تر باشند امکان و احتمال بروز مشکلاتی نظیر پای ضربدری و پای پرانتزی در این افراد کمتر است.

انجام تمرینات مناسب روزانه علاوه بر اینکه در کنترل وزن شما مؤثر خواهد بود، از طریق قوی‌تر نمودن عضلات پا نیز در پیشگیری از بروز این اختلالات مؤثر خواهد بود.

 

۲- استفاده از کفش مناسب

اختلال در راستای اندام تحتانی
تاثیر کفش مناسب در پیشگیری از اختلال در راستای اندام تحتانی

افراد بزرگ‌سالی که زمینه پیدایش چنین مشکلاتی در آن‌ها بالاست باید به‌شدت مراقب کفشی که می‌پوشند باشند.

کفش نامناسب می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم  در ایجاد و یا تشدید این مشکل مؤثر باشد.

افرادی که از کفش‌های نامناسب استفاده می‌کنند بیشتر از دیگران دچار عادت‌های غلط و نامناسب به هنگام راه رفتن می‌شوند.

 

۳- مراقبت‌های بعد از شکستگی استخوان در پیشگیری از اختلال در راستای اندام تحتانی

اختلال در راستای اندام تحتانی
مراقبت‌های بعد از شکستگی استخوان

اگر نرمی استخوان دارید و یا استخوان‌هایتان دچار آسیب‌هایی مثل دررفتگی و یا شکستگی شده‌اند باید بیشتر مراقب باشید.

جوش خوردن نامناسب شکستگی‌ها و پارگی رباط‌های اطراف زانو از عوامل مهم ایجادکننده پاهای پرانتزی و ضربدری هستند.

بنابراین درمان‌های بعد از شکستگی را جدی بگیرید.

 

این نوشته در بلاگ ارسال شده است. این لینک مستقیم به این نوشته است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *