زخم معده ؛ علائم، پیشگیری و متهم ردیف اول در پیدایش آن!

زخم معده

"<yoastmark

 

زخم معده و دیگر زخم‌های گوارشی.

همه ما هرگاه اسم زخم رو می‌شنویم ناخودآگاه یاد صحنه‌های خشنی می‌افتیم که به دلیل استفاده از اشیاء تیز و یا ضربه‌های شدید و ناگهانی روی پوستمان آسیب ایجاد می‌کند.

زخم‌ها همیشه روی سطح پوست به وجود نمی‌آیند.

در اصل زخم‌های داخلی مثل زخم معده و دیگر زخم‌هایی که در دستگاه گوارش ایجاد می‌شوند آزاردهنده‌ترند.

و از آن بدتر هنگامی‌ است که اغلب مزمن می‌شوند و درمانشان به زمان و مراقبت زیادی نیاز دارد.

مری، معده و اثنی‌عشر سه عضوی هستند که بیشتر از سایر بخش‌های گوارش ما ممکن است دچار مشکل زخم بشوند.

 

سبک زندگی

هم متأسفانه و هم خوشبختانه در بیشتر موارد این خود ما هستیم که به مشکلات گوارشی به‌ویژه زخم‌ها دامن می‌زنیم.

ازاین‌جهت خوشبختانه که با رعایت بعضی نکات بهداشتی و تغذیه‌ای می‌توان تا حد زیادی جلوی این مشکل را گرفت.

اگر تصور می‌کنید که سبک زندگی شما سالم‌تر از آن است که ممکن باشد روزی دچار زخم‌های گوارشی شوید، دقت کنید که آیا این موارد در برنامه زندگی‌تان وجود دارد یا خیر.

  • آیا غذاهای چرب و ترش زیاد مصرف می‌کنید؟
  • آیا مواد تندوتیز مثل سیر، پیاز و نعنا جزء مواردی است که همیشه جزء سفره غذایی‌تان است؟
  • آیا همیشه در حال نوشیدن چای و قهوه هستید؟
  • شکلات زیاد می‌خورید؟
  • آیا نوشیدنی‌های مضر، سیگار و قلیان جزئی از تفریحات شماست؟

اگر اینطور است شما باید روی سبک زندگی و عاداتتان، بطور جدی تجدیدنظر کنید.

 

زخم دستگاه گوارش

زخم دستگاه گوارش (Peptic ulcers) یکی از زخم‌های مهم و شایع بوده و اهمیتی فراتر از دستگاه گوارش دارد.

از بین افراد جامعه حدود ۸ تا ۱۲ درصد آن‌ها به بیماری‌های گوارشی مبتلا هستند.

همان‌طور که مشخص است، در موضوع زخم دستگاه گوارش در دو بخش « زخم » و « گوارش » بحث می‌شود.

منظور از گوارش لوله‌ای است که از دهان شروع می‌شود، سپس به مری (esophageal)، معده (gastric)، روده کوچک، روده بزرگ و سپس درمخرج تمام می‌شود.

در تمامی مسیر فرآیند گوارش در بدن حالت لوله مانند وجود داشته و تنها در قسمت معده از حالت لوله بودن خارج‌شده و منبسط می‌شود.

اجزای دستگاه گوارش
اجزای دستگاه گوارش

زخم معده

در این مقاله هنگامی‌که صحبت از زخم‌های گوارشی می‌شود عمدتاً منظور دو جزء از معده‌ای هست که التهاب پیداکرده (gastric ulcers) و نیز اثتی‌عشر یا دوازدهه (Duodenal ulcers) که چند سانتی‌متر بعد از معده و در ابتدای روده کوچک قرار دارد.

البته این به این معنا نیست که مناطق دیگر دچار زخم نمی‌شوند.

 

زخم معده چیست؟

"<yoastmark

هر حفره‌ای که در داخل جدار معده و یا اثنی‌عشر بوجود بیاید و عمق آن بیش از ۵ میلی‌متر بشود اصطلاحاً می‌گوییم زخم معده بوجود آمده است.

درصورتی‌که این میزان خراش یا حفره از ۵ میلی‌متر کمتر باشد به آن اروژن (gastric erosion) گفته‌شده و جزء زخم معده محسوب نمی‌شود.

عامل زخم معده

فرضیه‌های پیشین

درگذشته بسیاری از اطباء و پزشکان عواملی چون:

  • استرس
  • غذا

را علت اصلی زخم معده می‌دانستند.

اما علم پزشکی امروزه نظر دیگری دارد.

امروزه ثابت‌شده که اگرچه عوامل ذکرشده تشدیدکننده زخم معده می‌باشند اما عامل اصلی پیدایش آن نیستند.

 

بعدها و باگذشت زمان و پیشرفت علم، پزشکان «اسید معده» را کشف کردند.

اسید معده
اسید معده

 

با پیدایش اسید معده پزشکان تا سال‌های سال بر این باور بودند که عامل زخم معده همین اسید معده است.

به همین علت در پی ساخت داروهایی (آنتی‌اسیدها – ANTACID) برآمدند که اسید را خنثی نموده و بدین‌صورت زخم معده را درمان کنند.

"درمان

 

اما بیماران بعد از مدتی استفاده از آنتی‌اسیدها و کسب بهبودی، متوجه شدند که با قطع مصرف آن‌ها مجدداً به شرایط قبلی بازگشته و زخم آن‌ها عود می‌کند.

به همین علت تا سال‌های سال پزشکان به‌اشتباه بر این باور بودند که زخم معده نوعی بیماری مزمن بوده و همانند بیماری‌هایی چون دیابت از درمان قطعی برخوردار نیست.

 

کشف جدید

هلیکوباکتر پیلوری
هلیکوباکتر پیلوری

امروزه و با تکامل هرچه بیشتر علم پزشکی به نتایجی غیر از موارد فوق دست‌یافته شده است.

علم پزشکی امروزه عامل اصلی زخم‌ معده را یک نوع باکتری خطرناک موسوم به هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori) می‌داند.

این موجود ذره‌بینی، زمینه‌ساز بسیاری از عفونت‌ها ازجمله زخم معده در سرتاسر جهان هست.

راه مهم انتقال میکروب هلیکوباکتر پیلوری از یک فرد به فرد دیگر و یا از راه دست، غذا، میوه و آب آلوده می‌باشد.

این میکروب به دستگاه گوارش، وارد و از طریق مدفوع فرد خارج می‌شود.

این باکتری مارپیچ از طریق اتصال به مخاط معده رشد کرده و در محیط آزمایشگاهی غیرقابل کشت هست.

جالب است بدانید شایع‌ترین عفونت مزمن در دنیا همین میکروب هلیکوباکتر پیلوری است.

به‌طوری‌که بیش از ۴۰ الی ۵۰ درصد جمعیت جهان به این میکروب آلوده هستند.

اما این به معنای آن نیست که همه این افراد به زخم معده دچارند.

تنها ۱۰ الی ۱۵ درصد افرادی که این میکروب درون آن‌ها نفوذ کرده است به بیماری زخم معده دچار می‌شوند.

 

علائم و نشانه‌ها

علائم میکروب هلیکوباکتر پیلوری
علائم میکروب هلیکوباکتر پیلوری

حال سؤال اینجاست که از کجا بفهمیم میکروب هلیکوباکتر پیلوری درون بدن ما نیز راه پیدا کرده است یا خیر؟

معمولا با مراجعه به آزمایشگاه و انجام تست می‌توان به این موضوع دست یافت.

اما درصورتی‌که هریک از علائم زیر در فرد ایجاد شود احتمال وجود میکروب هلیکوباکتر پیلوری و درنتیجه زخم معده در فرد وجود دارد:

 

دل ‌درد

دل درد
دل درد

ایجاد دل‌درد در فرد و احساس درد به هنگام خوردن غذا می‌تواند یکی از علائم وجود میکروب هلیکوباکتر در معده باشد.

لازم به ذکر است که زخم‌‌های اثنی عشر معمولاً با خوردن غذا بهتر می‌شوند.

ولی بعد از گذشت مدتی در حدود ۹۰ دقیق مجدداً شروع به درد می‌کنند.

اما زخم‌های معده با خوردن غذا بدتر می‌شوند. به همین دلیل شخص از ادامه خوردن غذا امتناع می‌کند.

 

نفخ و ورم معده

نفخ و ورم معده
نفخ و ورم معده

احساس درد در ناحیه معده تنها عامل پیش‌بینی میکروب هلیکوباکتر و زخم معده در بدن نیست.

در بسیاری موارد ایجاد نفخ و ورم معده حتی اگر با درد همراه نباشد نیز می‌تواند از نشانه‌های وجود زخم در معده باشد.

 

علاوه بر موارد فوق عواملی چون:

  • سیری زودرس
  • بی‌اشتهایی
  • تهوع و استفراغ

نیز از دیگر نشانه‌های ایجاد زخم معده در فرد است.

بنابراین درصورتی‌که این علائم را در خود مشاهده نکردید نیازی به اقدام و اطلاع از وجود این میکروب در بدن نیست.

 

خوب است بدانید اگرچه متهم شماره یک در ایجاد بیماری‌ زخم معده میکروب‌های هلیکوباکتر هستند، اما تنها متهم این ماجرا نیستند.

عوامل دیگری چون:

  • مصرف برخی داروها و مسکن‌ها
  • مصرف دخانیات
  • بیماری‌های مختلف مثل بیماری‌های قلبی، کلیوی و کبدی

نیز در پیدایش و ایجاد زخم معده تأثیرگذارند.

 

نحوه‌ی عملکرد میکروب هلیکوباکتر پیلوری

"<yoastmark

هنگام ورود میکروب هلیکوباکتر به بدن، در اغلب موارد یک درگیری و جنگ بین این میکروب و بدن صورت می‌گیرد که گاستریت حاد (Chronic Gastritis) نام دارد.

در یک حالت ممکن است بدن موفق به شکست این میکروب شده و هلیکوباکتر را از بین ببرد.

اما در حالتی دیگر ممکن است بدن نتواند این میکروب را نابود کند.

در این صورت با ماندگاری این میکروب آن‌هم به‌صورت طولانی‌مدت در بدن حالتی ایجاد می‌کند که به آن کرونیک گاستریت (Chronic Gastritis) یا گاستریت مزمن گفته می‌شود.

در درصدی از این موارد ممکن است این میکروب تبدیل به زخم معده شود که مکانیسم آن در ادامه توضیح داده‌شده است.

مکانیسم زخم معده

حجم معده یک فرد عادی بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ سی‌سی است.

هنگامی‌که از داخل معده به سمت خارج آن حرکت می‌کنیم از ۴ لایه باید عبور کنیم.

  • داخلی‌ترین لایه معده مخاط نام دارد
  • بعد از مخاط ناحیه زیرمخاطی را داریم
  • بعد از زیر مخاط سه ناحیه عضلانی معده قرار دارد
  • و درنهایت سروز وجود دارد که آخرین لایه تشکیل‌دهنده معده است

درصورتی‌که زخم معده به‌موقع درمان نشود لایه‌های زیرین معده را نیز سوراخ کرده و در نهایت جداره معده سوراخ می‌شود.

 

عمل اصلی معده

در داخل معده دو عمل اصلی انجام می‌شود:

  • تولید اسید
  • تولید آنزیم

اسید معده به‌خودی‌خود دارای قدرت بالایی است.

به‌طوری‌که اگر اسید معده را درون ظرفی بریزیم، با قرار دادن یک تیغ ریش‌تراشی درون این ظرف به‌طور کامل درون اسید حل می‌شود.

اما جالب است بدانید با توجه به ساختاری که معده دارد، در حالت عادی اسید معده هیچ‌گونه تأثیری بر جداره معده نداشته و این دو بدون هیچ‌گونه مشکلی در کنار هم فعالیت خود را دنبال می‌کنند.

اما درصورتی‌که عواملی دیگر همچون صفرا، دارو، میکروب هلیکوباکتر بر روی اسید معده اضافه شوند، قدرت اسید از حالت پیش‌فرض خود بالاتر می‌رود و در نهایت منجر به زخم شدن دیواره معده و ایجاد زخم معده می‌شود.

در این حالت است که از طریق داروهای ضد اسید قدرت اسید را کاهش می‌دهیم.

سؤال اینجاست که چگونه آنزیم هلیکوباکتر در چنین محیط اسیدی جان سالم به در برده و زنده می‌ماند.

در پاسخ به این سؤال باید بیان کرد که میکروب هلیکوباکتر از طریق آنزیمی به نام اوره آز (این آنزیم اوره را به آمونیاک تبدیل می‌کند) یک لایه محافظتی در اطراف خود ایجاد می‌کند.

این آنزیم از ورود اسید به داخل جلوگیری نموده و نیز طی فرآیندی اسیدهای ورودی را نیز به خارج هدایت می‌کند.

بنابراین میکروب هلیکوباکتر درون معده سالم می‌ماند.

این میکروب یکی از عواملی است که موجب ایجاد عدم تعادل بین دفاع کننده‌های معده و نیز قدرت اسیدی می‌شود.

 

تشخیص زخم معده

"تشخیص

اگر در ناحیه معده و بالای شکم خود احساس درد می‌کنید بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کنید.

اگرچه این درد الزاماً به معنای زخم معده نیست و بیماری‌های دیگری نیز با علائم مشابه وجود دارند.

در گذشته از روش‌های رادیولوژی و رادیوگرافی (اشعه ایکس) جهت تشخیص زخم‌ها استفاده می‌شد که چندان کاربردی ندارد.

اما امروزه بهترین و دقیق‌ترین روش تشخیص زخم‌های معده، روش‌های آندوسکوپیک (EGD) می‌باشد.

بدین‌صورت که ابتدا مسکنی به بیمار داده می‌شود.

سپس توسط یک لوله انعطاف‌پذیری که یک دوربین در سر آن قرار دارد به درون معده بیمار فرستاده می‌شود.

در این حالت پزشک از مخاط معده نمونه گیره کرده و درصورت مشاهده علائم زخم معده شخص بیمار آزمایش هلیکوباکتر انجام می‌دهد.

برای این کار از سه طریق می‌توان میکروب هلیکوباکتر پیلوری را در معده تشخیص داد که عبارت‌اند از:

  • آزمایش خون
  • آزمایش تنفسی
  • آزمایش بافت

 

سه گام برای پیشگیری از زخم معده

این سه‌گام را برای پیشگیری از زخم معده و سایر زخم‌های گوارشی به خاطر داشته باشید.

گام اول

"پیشگیری

به‌موازات اینکه غذاهای سرخ‌شده و چرب، لبنیات پرچرب، گوشت قرمز، ژامبون و سوسیس قرمز، بستنی، چیپس و سس‌ها را از رژیم غذایی خود حذف می‌کنید، مصرف سبزی‌ها را افزایش دهید.

البته بهتر است این سبزیجات به شکل آب‌پز و یا بخارپز باشند.

گاهی اوقات سبزی‌های خام باعث تحریک بیشتر دستگاه گوارش می‌شوند.

 

گام دوم

"استرس

یکی از مهم‌ترین دلایل زخم معده و مشکلات گوارشی اضطراب است.

سعی کنید با روش‌هایی مثل:

  • تنفس عمیق
  • تمرکز
  • مراقبه
  • یوگا

این مشکل را کنترل کنید.

درصورتی‌که این روش‌ها مؤثر نبودند حتماً با یک پزشک متخصص مشورت کنید.

 

گام سوم

"دخانیات

مصرف سیگار و قلیان هم از دیگر عوامل ابتلا به زخم‌های گوارشی است.

با داشتن یک برنامه روزانه ورزشی منظم و ترک عادات مضر می‌توانیم مشکلاتی ازاین‌دست را کنترل کنیم.

گاهی هم زخم‌های گوارشی به دلایلی مثل:

  • ریفلاکس
  • عفونت باکتریایی
  • معده
  • سندرم روده تحریک‌پذیر
  • تیروئید

بوجود می‌آید.

در این صورت لازم است درکنار درمان زخم، برای درمان این مشکلات هم اقدام شود.

 

ارتباط زخم و ریفلاکس معده

ریفلاکس معده
ریفلاکس معده

در بسیاری از موارد علائم وجود زخم در معده و یا ریفلاکس معده مشابه هستند.

به عبارتی ممکن است علامت دردی که در فرد ایجاد شده ناشی از زخم معده باشد و یا ناشی از ریفلاکس معده باشد.

اما چنین نشانه‌هایی دلیل بر ارتباط این دو با یکدیگر نیست.

اما نکته‌ای که قابل ذکر است افرادی که درون معده خود میکروب هلیکوباکتر پیلوری دارند، با از بین رفتن این میکروب ممکن است حالت ریفلاکسشان تشدید شود.

 

درمان سنتی زخم معده

طب سنتی علاوه بر روش‌های درمانی طب کلاسیک درزمینهٔ زخم معده و استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها، راهکارهایی را ارائه می‌دهد که به‌سادگی می‌توان این مشکل را حل نمود و یا از آن پیشگیری کرد.

 

روغن بادام شیرین

روغن بادام شیرین
روغن بادام شیرین

استفاده از روغن بادام شیرین را می‌توان به‌عنوان راهکار اول درمان زخم معده نام برد.

مصرف سه قاشق از این روغن بعد از غذا تأثیر فوق‌العاده‌ای در درمان این مشکل دارد.

توجه داشته باشید پس از مصرف روغن بادام تا یک ساعت غذایی میل نکنید.

همچنین هنگام تهیه روغن بادام شیرین از اصل بودن آن اطمینان حاصل فرمایید.

 

عسل

"عسل

روزانه مقداری عسل به‌صورت آهسته مزه کنید.

مصرف مداوم عسل به‌خوبی از ایجاد زخم معده جلوگیری نموده و افراد مبتلابه این بیماری را درمان می‌کند.

توجه داشته باشید برای این کار حتماً عسل مرغوب را در دستور کار خود قرار داده این دستور را حداقل به مدت یک ماه رعایت نمایید.

 

بابونه

"بابونه

بابونه یکی از گیاهان معجزه‌گر در پیشگیری از بیماری زخم معده است.

برای این کار ۴ قاشق چای‌خوری از بابونه را درون یک لیوان آب جوش دم کرده و به‌صورت ناشتا میل نمایید.

سپس چند دقیق به پشت دراز کشیده و بعدازآن صبحانه خود را میل کنید.

دقت داشته باشید که برای درمان زخم معده این عمل را به مدت دو هفته تکرار کنید.

 

درمان زخم معده با شربت زنجبیل

"زنجبیل

شربت زنجبیل خواص فوق‌العاده‌ای در درمان شربت زنجبیل دارد.

برای این کار یک قاشق چای‌خوری از پودر زنجبیل را با دو قاشق از زنجبیل تازه رنده شده مخلوط نموده درون قوری بریزید.

سپس به مدت پنج دقیقه درون آب جوش دم کرده و قبل از نوشیدن، کمی عسل در آن حل نمایید.

برای انجام این دستور می‌توانید دم‌کرده زنجبیل را درون یخچال نگهداری نموده و هر موقع خواستید مصرف کنید.

 

سایر موارد

علاوه بر موارد فوق مصرف:

  • سیر
  • شیرین‌بیان
  • شنبلیله
  • موز
  • نارگیل

نیز هرکدام در بهبود و رفع آثار زخم معده مؤثر هستند.

 

چند توصیه

همچنین سعی کنید موارد زیر را جهت پیشگیری از ابتلا به این بیماری رعایت فرمایید:

از نداشتن نظم در زمان و مقدار غذا خوردن پرهیز کنید.

غذا را به میزان کافی بجوید (حداقل دو برابر تعداد دندان‌ها).

پرهیز از مصرف زیاد غذاهای شور در پیشگیری از ابتلا به زخم معده مؤثر است.

سعی کنید قبل از سیر شدن کامل دست از غذا کشیده و تا گرسنه نشده‌اید سمت غذا نروید.

از خوردن چندین غذای مختلف در یک وعده غذایی پرهیز نمایید.

پس از تمام شدن غذا اندکی گلپر ساییده میل نمایید.

استرس، اضطراب و عصبانیت مفرط را از خود دور کنید.

این نوشته در بلاگ ارسال شده است. این لینک مستقیم به این نوشته است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آخرین نسخه توصیه شده توسط دکتر ستاری جهت پاکسازی خون در فصل بهارخواندن مطلب...
+