سرطان کبد ؛ عوامل پیدایش و اهمیت سبک زندگی در پیشگیری از وقوع آن

سرطان کبد
سرطان کبد
سرطان کبد

سرطان کبد یکی از بیماری‌های مهم و شایع در جهان است.

بزرگ‌ترین عضو داخلی بدن ما کبد است.

عضوی که در فرهنگ عامیانه به آن جگر گفته می‌شود.

اهمیت کبد در بدن به حدی است بعد از قلب مهم‌ترین اندام بدن لقب گرفته است.

این ارگان حیاتی بدن در هرلحظه و ثانیه مشغول انجام وظایف بسیار متعدد و گسترده‌ای است که هرکدام از آن برای زنده ماندن ما حیاتی، لازم و واجب است.

مأموریت‌هایی مثل سوخت‌وساز بدن، ذخیره کردن ویتامین‌ها و مواد معدنی و از همه مهم‌تر تفکیک مواد سمی و مضر و کمک به دفع آن‌ها از بدن، از وظایف کبد است.

واضح است که عضوی به این درجه از اهمیت علاوه بر اینکه باید خیلی قوی باشد نیاز به مراقبت بیشتری هم دارد.

واقعیت این است که کبد به این راحتی‌ها هم‌میدان را خالی نمی‌کند.

اما اگر اتفاقی بیفتد و عملکرد این عضو به هر دلیلی مخدوش شود ممکن است زمان و تلاش بیشتری برای جبران آن احتیاج باشد.

جریان خون در کبد خیلی بالاست و حجم خونی هم که در آن وجود دارد زیاد است.

در این مقاله به تومورها و بدخیمی‌های کبد و به عبارتی سرطان کبد پرداخته خواهد شد.

متأسفانه این عضو هم همانند اعضای دیگر بدن می‌تواند سرطانی شود.

 

منشأ سرطان کبد

سرطان کبد
سرطان کبد

هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست که چه چیزی باعث بروز سرطان کبد می‌شود.

اما این را می‌دانیم که آسیب‌های کبدی مثل شکستگی استخوان دست یا پا نیستند که با یک گچ گرفتگی ساده درمان شوند.

این آسیب‌ها معمولاً در طول زمان به وجود می‌آیند و برطرف شدنشان هم به زمان، حوصله و مشورت منظم با متخصص نیاز دارد.

همان‌طور که بیان شد ۷۰ درصد سرطان‌های کبد متاستاز هستند.

سرطان کبد به طور عمده دارای دو منشاء اصلی در بدن است:

  • هپاتوسلولار كارسينوما- Hepatocellular carcinoma

هپاتوسلولار کارسینوما
هپاتوسلولار کارسینوما

در این حالت سرطان کبد اولیه بوده و از ذات خود کبد نشات می‌گیرد.

  • متاستاز – Metastasis

سرطان کبد - متاستاز
سرطان کبد – متاستاز

اغلب موارد سرطان در کبد به شکل متاستاز (Metastasis) بروز می‌کند.

یعنی سرطان در ارگان دیگری شروع‌شده و سپس همان‌طور که گفتیم به دلیل جریان زیاد خون در این عضو به کانونی برای گسترش بدخیمی‌های داخل شکمی تبدیل می‌شود.

سلولی که از خواستگاه خودش کنده می‌شود؛ مثلاً در مقعد، رکتوم یا انتهای روده بزرگ، معده، لوزالمعده و تمام احشایی که در فضای شکم و دستگاه گوارش هستند، به نحوی در شبکه وریدی کبد دسترسی دارد.

و وقتی سلول‌های سرطانی از جای خودشان کنده بشوند (که این موضوع از قابلیت‌های سلول سرطانی است) از طریق شبکه عروقی خودشان را به کبد رسانده و در آنجا مأوا می‌گیرند.

کبد عمدتاً اجازه عبور بیش‌ازحد این سلول‌ها را خود نشان نمی‌دهد.

بنابراین سلول‌های سرطانی در کبد مانده و به لانه گذاری و تکثیر می‌پردازند.

بنابراین وقتی می‌گوییم شخصی سرطان کبد دارد ابتدا باید به این سؤال پاسخ داده شود که آیا این سرطان اولیه است و از ذات خود کبد بوده (هپاتوسلولار كارسينوما- Hepatocellular carcinoma) و یا منشأ آن از جای دیگری است (متاستاز – Metastasis)

البته در اغلب موارد سرطان‌های کبد دارای منشأ خارجی است.

در این صورت بسته به سن و جنس فرد باید به دنبال یافتن منشأ آن باشیم.

نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، این است که سرطان‌های اولیه‌ی کبدی در یک بستر سالم کبدی ایجاد نمی‌شود.

به‌عنوان‌مثال شما جگر یک گوسفند را از نزدیک مشاهده کرده‌اید.

هنگامی‌که جگر را در آشپزخانه برش می‌دهید با قوام طبیعی جگر آشنا هستید.

تصور کنید همین جگر برخلاف قوامی که از بچگی با آن آشنا هستیم، یک قوام سفت و پلاستیکی داشته باشد (مثلاً مثل کف دمپایی ابری) و یا چرب بوده و ساختار اصلی خود را ازدست‌داده باشد.

سرطان اولیه کبد اصولاً روی بستر چنین کبدهایی ایجاد می‌شود.

اصولاً کم‌اند افرادی که تومور اولیه کبد داشته باشند ولی هنگامی‌که کبد آن‌ها را بررسی می‌کنیم مشکلی نداشته باشند.

بنابراین HCC یا سرطان اولیه کبد را همیشه به‌حساب بیماری اولیه کبد می‌گذارند.

مثل هپاتیت B درگذشته که اگر شخصی در آن زمان واکسن نمی‌زند به‌قدری کبدش آسیب می‌دید که به سمت تشمع (مشما) می‌رفت (سیروز کبدی).

 

مهم‌ترین عوامل ایجادکننده تومورهای کبدی

تومورهای کبدی
تومورهای کبدی
  • التهاب‌های کبد مثل هپاتیت

هپاتیت A
هپاتیت A

البته این عامل درصورتی‌که در بدن مزمن شوند خطرساز هست.

به‌عنوان‌مثال این عامل برای شخصی که برای مدت کوتاهی دچار هپاتیت A شده و برای مقطعی به زردی، تب و یا تهوع مبتلا گشته صادق نیست.

  • زمینه‌های ژنتیکی

سرطان کبد
سرطان کبد

استعداد ژنتیکی سرطان کبد در برخی افراد حتی از دوران کودکی بالاست.

  • عوامل محیطی

هپاتیت B
هپاتیت B

از معروف‌ترین عوامل محیطی سرطان کبد هپاتیت B و C می‌باشند.

شیوع هپاتیت B در طول ۲۵ سال اخیر به علت تولید واکسن آن کم شده است.

بنابراین ابتلا به این بیماری به میزان قابل‌توجهی کاهش‌یافته است.

اما ازآنجایی‌که هنوز واکسنی برای هپاتیت C ساخته نشده است، استعداد وافری برای ابتلا به بیماری تومور کبدی وجود دارد.

به‌عنوان‌مثال در برخی کشورهای آمریکای لاتین و یا حتی آفریقا نیز استعداد ابتلا به این بیماری بسیار بالاست.

به‌طوری‌که بسیاری افراد سرطان کبد را به هپاتیت C ربط داده و فکر می‌کنند کسانی که به تومور اولیه کبدی دچارند، دارای زمینه هپاتیت C هستند.

خوشبختانه نسبت به آماری که در دنیا راجع به سرطان کبد وجود دارد کشور ما در زمره این شایع سرطان‌ها نیست.

آفلاتوکسین‌ها ‌(Aflatoxin)

آفلاتوکسین
آفلاتوکسین

با بررسی بسیاری از مجلات و مقالات علمی، آفلاتوکسین‌ها ‌(Aflatoxin) از دیگر عوامل محیطی شناخته‌شده در این زمینه هستند.

آفلاتوکسین قارچی است که در فصول بهار یا تابستان یک‌لایه مرطوب و سفیدرنگ روی برخی غلات و حبوبات نظیر لوبیا و نخود ایجاد می‌کند.

نقش این قارچ در ایجاد سرطان کبد به‌مراتب شناخته‌شده‌تر از عوامل دیگر در ایجاد دیگر سرطان‌هاست.

دقیقاً به همین دلیل است که در دنیا به ترابری و صادرات غلات بسیار اهمیت داده و سخت‌گیری می‌شود.

و حتی برخی‌ها دلیل شایع‌تر بودن این سرطان در دنیای غرب را بی‌توجهی‌ نسبت به نگهداری و مصرف غلات در سالیان قبل می‌دانند.

 

کبد چرب

کبدچرب
کبدچرب

کبد چرب از مواردی است که در کشورمان نیز بسیار شایع بوده و به‌راحتی می‌تواند زمینه‌ساز بروز سرطان کبد در افراد شود.

عوامل بروز کبد چرب

هنوز علت دقیق و مشخصی برای کبد چرب وجود ندارد.

اما عواملی مثل:

  • سن بالای ۵۰ سال
  • وجود ویروس‌های هپاتیت B یا C به مدت طولانی در بدن.
  • سیروز کبدی (cirrhosis)
  • دیابت

و به‌طورکلی عادت‌ها و روش‌های غلط زندگی و به عبارتی سبک زندگی غلط رایج در جامعه از عوامل ایجاد کبد چرب هستند.

مواردی مثل:

  • اضافه‌وزن
  • عدم ورزش و تحرک کافی
  • چربی خون بالا
  • مصرف مشروبات الکلی

از دیگرعوامل ایجاد کبد چرب می‌باشند.

 

انواع کبد چرب

کبد چرب انواع مختلفی دارد که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم.

کبد چرب غیرالکلی (NASH)

این حالت زمانی رخ می‌دهد که کبد در شکستن چربی‌ها به مشکل خورده و از انجام آن ناتوان باشد.

بنابراین بافت کبد را چربی فراگرفته و فرد دچار کبد چرب می‌شود.

این حالت ارتباطی با مصرف الکل ندارد و در بدترین حالت شخص را دچار نارسایی کبدی که به آن سیروز کبدی نیز می‌گویند می‌نماید.

 

کبد چرب الکلی

این حالت با مصرف الکل ارتباط مستقیم دارد.

الکل توانایی کبد را در شکستن بافت چربی ساقط نموده و باعث ایجاد کبد چرب می‌شود.

 

کبد چرب در زمان بارداری

ابتلا کبد به چربی در زمان بارداری نیز از دیگر انواع کبد چرب بوده و می‌تواند خطراتی جدی برای جنین و یا حتی مادر به همراه داشته باشد.

این بیماری می‌تواند از طریق ایجاد اختلال در عملکرد کبد و کلیه‌ها زمینه ایجاد عفونت شدید را در فرد ایجاد کند.

 

درجه‌بندی کبد چرب

درجه بندی کبدچرب
درجه بندی کبدچرب

کبد چرب معمولاً با آزمایش سونوگرافی و انجام نمونه‌برداری و تحلیل میکروسکوپی بر روی کبد تشخیص داده می‌شود.

گرید ۱

این درجه از کبد چرب ساده‌ترین نوع این بیماری را تشکیل داده و علائم ظاهری خاصی ندارد.

اگرچه گرید ۱ کبد چرب تأثیر چندانی بر عملکرد کبد ندارد، اما نیازمند مدیریت شخص مبتلا است.

در این حالت توصیه می‌شود مراقب وزن خود بوده و از اضافه‌وزن خودداری کنید.

گرید ۲

در این گرید از کبد چرب شخص مبتلا در معرض خطر بیشتری نسبت به گرید ۱ داشته و فرد برای رفع آن نیازمند مراجعه به پزشک است.

یکی از علائم ابتلا به این بیماری احساس درد در ناحیه بالا سمت راست شکم است.

در این حالت کبد شخص بیمار دچار التهاب شده و برای درمان باید دارو مصرف کند.

گرید ۳

این درجه از کبد چرب خطرناک‌ترین نوع کبدهای چرب محسوب می‌شود.

در این حالت کبد فرد ابتلا به این بیماری با تجمع فراوان چربی روبرو است.

شدت این درجه از کبد چرب به حدی است که بعضاً فرد را از هوش برده و ممکن است فرد مجبور به دیالیز خون شود.

تغییر رنگ پوست به سمت زردی از نشانه‌های کبد چرب درجه ۳ بوده و تا حد قابل‌توجهی کبد بیمار دچار اخلال در عملکرد می‌شود.

 

اهمیت کاهش وزن در پیشگیری از سرطان کبد

اهمیت کاهش وزن
اهمیت کاهش وزن

نکته‌ای که افراد چاق و دارای اضافه‌وزن باید به آن توجه کنند این است که صرف‌نظر از مسئله زیبایی مسئله تندرستی در آن‌ها بسیار مهم است.

چراکه چربی موجود در بدن آن‌ها فقط به شکم محدود نمی‌شود.

این چربی علاوه بر شکم، دور کبد و سایر احشاء را نیز احاطه می‌کند به‌طوری‌که آیتم اصلی ابتلا به انواع سرطان‌ها ازجمله کبد چرب به شمار می‌رود.

علائم و نشانه‌های سرطان کبد

کیست‌های کبدی

کیست کبدی
کیست کبدی

کیست عبارت است از یک فضای خالی کپسول مانند و دارای جدار که درون آن می‌تواند یک مایع باشد.

کیست‌ها با تومور که از یک توده ثابت تشکیل شده است متفاوت‌اند.

البته تومورها نیز می‌توانند کیستیک شوند.

یعنی تومور از مرکز خودش خورده شده سپس آب‌شده و خمیرمانند شود و حالتی شبیه به کیست را به‌طور کاذب ایجاد کند.

در این صورت به آن‌ها تومورهای کیست نما گفته می‌شود.

درون ارگانی همانند کبد که به‌نوعی گمرک تمام دستگاه گوارش محسوب می‌شود فضای بسیار مناسبی برای رشد انواع انگل‌ها و درنتیجه ایجاد کیست وجود دارد.

کیست‌های انگلی به‌خصوص در افرادی که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند بسیار شایع است.

به‌عنوان‌مثال کیست هیداتیک (Hydatic) در مناطق شمالی ایران شایع بوده و به‌وفور یافت می‌شود.

و یا حتی کیست‌های آمیدی؛ که کبد توسط آمیدها دچار کیست می‌شوند.

 

آیا همه تومورها بدخیم هستند؟

خیر

همه تومورهای کبد بدخیم نیستند.

تومورهای خوش‌خیم بسیاری در کبد وجود دارند که همانژیوم یکی از آن‌هاست.

معمولاً بانوان به این تومور دچار شده و حدود ۷ درصد افراد جامعه را تشکیل می‌دهند.

این تومورها معمولاً علائم خاصی از خود نشان نداده و معمولاً در جریان سونوگرافی تشخیص داده می‌شوند.

 

اقدامات اساسی

گاهی انجام برخی اقدامات و برداشت بعضی از گام‌ها می‌تواند منجر به نجات زندگی‌مان شود.

گام‌های زیر را در مورد آسیب‌های کبدی و سرطان کبد به خاطر داشته باشید:

گام اول

تشخیص به‌موقع

تشخیص سرطان کبد
تشخیص سرطان کبد

ازآنجایی‌که تشخیص به‌موقع می‌تواند به روند درمان کمک فراوانی کند لازم است علائمی مثل:

  • کاهش وزن بی‌دلیل
  • از دست دادن اشتها
  • دردهای بالای شکم
  • تهوع و استفراغ
  • ضعف عمومی و خستگی
  • ورم شکم و زرد شدن رنگ پوست
  • سفیدی چشم

را جدی بگیرید و با دیدن آن‌ها حتماً در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.

گام دوم

زمینه وراثتی سرطان کبد
زمینه وراثتی سرطان کبد

اگر سابقه:

  • هپاتیت
  • سیروز
  • زخم کبدی

دارید و یا در خانواده ما زمینه وراثتی سرطان وجود دارد نسبت به انجام غربالگری‌ها حساس باشید.

به‌ویژه اگر دیابت و اضافه‌وزن هم داشته باشید.

 

گام سوم

سبک زندگی سالم
سبک زندگی سالم

گام بعدی در پیش گرفتن یک زندگی سالم است.

ورزش و رژیم غذایی سالم خطر ابتلا به سیروز کبدی را افزایش می‌دهد.

عدم مصرف نوشیدنی‌های الکلی و مواد شیرین باعث سالم ماندن کبد می‌شوند.

مصرف میوه و سبزیجات هم برای کبد مفید هستند و هم به کاهش وزن کمک می‌کنند.

 

غذاهای مفید برای سلامت کبد

بهتر است برای داشتن یک کبد سالم و قوی مواد غذایی زیر را در سبد غذایی خود بگنجانید:

 

کنگر فرنگی

کنگر فرنگی
کنگر فرنگی

کنگر فرنگی حاوی مواد مهمی نظیر سیلی مارین در حفاظت و پیشگیری از سرطان کبد دارد.

مطالعات علمی اثر فلانویید سیلی مارین را در پیشگیری از سرطان کبد غیرالکلی به اثبات رسانده است.

 

خربزه

خربزه
خربزه

خربزه اوره و سموم بدن را دفع نموده و در یاری‌رساندن کبد در بسیاری از نارسایی‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کند.

 

کاسنی

کاسنی
کاسنی

کاسنی یک داروی گیاهی با طبیعت خنک بوده و درزمینهٔ دفع صفرا از کبد عملکرد مناسبی دارد.

کاسنی را به‌عنوان سم‌زدای کبد نیز می‌شناسند.

لازم به ذکر است هرچه طعم این عرق تلخ‌تر باشد در التیام امراض کبدی کارآمدتر است.

 

زرشک و سرطان کبد

زرشک
زرشک

مصرف زرشک مقوی قلب و کبد می‌باشد.

زرشک صفرابر بوده و در درمان زردی، یرقان و نیز کبد چرب کاربرد دارد.

توصیه می‌شود از مصرف پیوسته و مداوم این ماده پرارزش غافل نباشید.

 

عصاره بذر خار مریم

خار مریم
خار مریم

این ماده حاوی سیلی مارین است.

همان‌طور که بیان شد سیلی مارین مقاومت کبد را در برابر سرطان بالا می‌برد.

عصاره خار مریم سرشار از آنتی‌اکسیدان بوده و در پیشگیری از التهابات مجرای صفرا و نیز درمان هپاتیت ویروسی بسیار مؤثر است.

 

 

 

این نوشته در بلاگ ارسال شده است. این لینک مستقیم به این نوشته است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *